मुक्तक : सपनाहरुको

मलामी गएर आए देखी सपनाहरुको ।
बन्धनमा छु म आÏनै चाहनाहरुको ।
खै यो मन उस्तो हो की समय नै त्यस्तो,
साथ साथ छु यस्तै यस्तै बाहनाहरुको ।।


© सौगात श्रेष्ठ
- बबई नगरपालिका, बर्दिया ।

पुरा पढ्नुहोस्

मुक्तक : आश हुनेछ ।

हरेक पलमा मलाई तिम्रो आश हुनेछ ।
तिमी संगको यो सम्बन्ध खास हुनेछ ।
मलाई तिम्रो यादहरुले जहा“ पु¥याए पनी,
मेरो मनमा तिम्रै यादको बास हुनेछ ।।

© सौगात श्रेष्ठ
- बबई नगरपालिका, बर्दिया ।

पुरा पढ्नुहोस्

मुक्तक : सम्झना को आधी हुरी बाट

बलराम उपाध्याय

भत्किन्छ बार बार किन यो मन सम्झना को आधी हुरी बाट।
भन कसरी टाढा बनाउ तिमिलाइ यो मन को दुरि बाट ।
यहाँ अचेल यसरी कैदी भएर बस्नु परेको छ ,
दोषी ठहरिए पछि अदालतमा तिम्रो उजुरी बाट ।


© बलराम उपाध्याय
शिबपुर-९, बर्दिया

पुरा पढ्नुहोस्

विचारशिल गजलहरुको एउटा उत्कृष्ठ संग्रह

 

 

श्रेष्ठ समनश्रीबाट सम्पादित तथा बर्दियाली साहित्य मञ्चबाट प्रकाशित “बर्दियाली प्रतिनिधि गजल” संयुक्त गजल संग्रह सार्वजनिक भएको छ । संग्रहमा बर्दियाका ५ जना नारी सहित १६ जना गजलस्रष्टाहरुको ४८ वटा उत्कृष्ट गजलहरु ८४ पृष्ठमा संग्रहित छन् । 

गजललाई युवाहरुको प्रेमालाप र सायरीको रुपमा यत्रतत्र बखान भईरहेको बेला आएको “बर्दियाली प्रतिनिधि गजल” ले नेपाली गजलमा विचारको सागर पनि छ है भन्ने सन्देश दिन खोजेको छ । हिजोआज सबैको प्रिय र सजिलो विधा बनेको गजलको फाँटमा लेख्नेहरु हजारौं हजार भएका छन् प्रत्येक विद्यालय विद्यालयमा, कलेज कलेजमा, प्रत्येक टोल टोलमा, प्रत्येक जिल्ला जिल्लामा । यो भिडबाट चालेर, छानेर उत्कृष्टलाई पुस्तकको आकार दिनु पक्कै पनि चुनौतिपूर्ण छ । यसै चुनौतिलाई सामना गर्दै बर्दियाका विचारशिल र भावगम्य गजलहरुको यो मालामा सम्पादक/प्रकाशकले बर्दियाली प्रतिनिधि गजलकारहरु प्रकाश राजापुरी, मधु साश्रु, अनुपमा करारा, दीपक जलन, निर्जल आकाश, श्रेष्ठ समनश्री, अन्जान स्नेहा, गोल्डेन उद्भाष, अमृत निर्जन, अन्जु स्मारिका, लक्ष्मी अभि, सुमित स्मित, डम्मर बि.सि., पर्वत ढकाल, देवी दिक्षा, र मानिस लाई सुन्दर तरिकाले उनेका छन् । खगेन्द्र गिरि कोपिलाको बर्दियाली गजल र गजलकारिताको बारेमा लेखिएको १२ पृष्ठ लामो आलेख र साथै ज्ञानुवाकर पौडेल, बाबु त्रिपाठी र अशोक बोहोरा असिमपिडाको शुभकामना पनि छ ।

बर्दियाली गजलहरुमा देशभक्ति, मानवीय संवेदना, राजनैतिक चेतना, जीवन भोगाइका अनुभूति, समसामयिकता, सामाजिकता, शृङ्गारिकताका भाव व्यक्त भएका पाईन्छ र साथसाथै सराबका कुरा पनि । पुस्तक पढ्दै जाँदा यस्तो लाग्छ, जति जति गजल पढ्दै गयो उति उति मिठास र रस बसेर आउँछ । समेटिएका कुनै गजल त्यस्ता छैनन् जसमा विचार नहोस्, केहि शेरहरु हेरौं :

म पन्छी हुँ अँध्यारोमा मेरो गुँड जलाई,

बगैचामा प्रकाशको पहिचान गरिदिउँला ।।

प्रकाश राजापुरी (पृ.२)

किन उचनिच छन् मान्छेका सोचाइहरु ?

हैन भने जमिन पनि समथर हुनुपथ्र्यो ।।

श्रेष्ठ समनश्री (पृ.२२)

जलाईदिएँ घरको छानो उज्यालो आउने छ ।

केहि छिनलाई यो सन्नाटा पनि हराउने छ ।।

अन्जान स्नेहा (पृ.२६)

एउटै रुखमा चराहरु गुँडहरु बनाउँछन् ।

हेर, तैपनि उनीहरु कसरी रमाउँछन् ।।

मानिस (पृ.६३)

निकै कम मात्र रहेका शृंगारिक धारका केहि शेरहरु :

म दिन्थेँ तिमीलाई मेरो मुटु झिकी,

मुटु पनि दिएरै बाँच्न सक्ने भए ।।

लक्ष्मी अभि (पृ.४२)

जिताई उनैको दिई घात पीडा,

र तर्वार मैले उठाएर हारेँ ।।

श्रेष्ठ समनश्री (पृ.२३)

त्यो कि सम्झनेलाई थाहा छ कि सम्झनामा आउनेलाई थाहा छ,

उसैलाई सम्झेर मैले कति रात सिरानी रुझाएको छु ।।

अमृत ढकाल निर्जन (पृ.३६)

कथा भयो मिठो अतित, व्यथा भयो उनको प्रीत

उनको सम्झनाले दिल जलेपछि कति पिएँ कति ।।

मधु साश्रु (पृ.८)

विचार र भावले भरिएका पुष्ट र उत्कृष्ट गजलहरु समेटिएको यस संग्रह गजलमा रुचि भएकाहरुले जो कोहिले र बर्दियाली गजलकारिता नियाल्न चाहनेले पढ्नै पर्ने एउटा पुस्तक हो । केहि प्राविधिक त्रुटिहरु देखिएपनि आकर्षक आवरण, पेपर क्वालिटि निकै राम्रो छ । समग्रमा, बर्दियाली गजल र गजलकारिता उजागर गर्ने यो संग्रह मोफसलबाट निस्किएको एउटा उत्कृष्ट पुस्तक हो र बाबु त्रिपाठीले भने जस्तै “आधुनिक नेपाली गजलको परिकल्पना गर्दा बर्दियालाई छोडेर परिकल्पना गर्ने हो भने त्यो अधुरो हुन जान्छ....बर्दियाका गजलहरु तीखो सियो हुन्, जसले घोच्दैन यदि घोच्यो भने पछिसम्म दुखिरहन्छ” ।

कृति : बर्दियाली प्रतिनिधि गजल (गजल संग्रह)

सम्पादक : श्रेष्ठ समनश्री

प्रकाशक : बर्दियाली साहित्य मञ्च, बर्दिया

पृष्ठ  : ६४+२०

संस्करण: पहिलो, कार्तिक २०६९

मूल्य : रु.१५० व्यक्तिगत / रु.२५० संस्थागत

ISBN  : 978-9937-2-4493-0

पुरा पढ्नुहोस्

गजल कसरी लेख्ने ?

- कृष्ण प्यासी

गजल लेखन कार्य अरबी, फारसी, उर्दु, हुदै हिन्दी अनि नेपालीमा लेख्न थालिएको हो। जुन देशमा उर्दु, फारसी बोलिन्छ त्यहाँ बढी गजलको माहोल छ। हुदै-हुदै यो लेखन पूर्व तिर पनि लेखिन थालियो। हिन्दीमा धेरैले लेख्न थाले। अनि नेपालमा पनि यो देखिन थालियो। बिषेशत:  नेपालमा विक्रम सम्बत १९४० बाट गज़ल लेख्न थालिएको कुरा छ। जे भए पनि एउटा नौलो ज्ञान छाडेर गएका छन् पुर्खाहरुले। यो गजलका बारेमा लेख्न थाल्दा धेरै लामो लेख हुन्छ, त्यसैले म बिषय तर्फ लाग्छु जसले गर्दा तपाई गजल लेख्न सिक्नु हुनेछ। सर्बप्रथम–

•  गजल के हो?

– यहाँ गजलको आक्षरिक अर्थ दिंदा

“ग”+”ज”+”अल”= “गजल” भएको हुन्छ.

ग=को अर्थ (स्त्री वा नारी)

ज=को अर्थ (वार्ता वा वाणी)

अल=को अर्थ (साथ वा संग)  भन्ने हुन्छ।

अतः समग्रमा “गजल”को शाब्दिक अर्थ “नारी संग गरिने वार्तालाप वा कुराकानी नै गजल हो।” अथवा “प्रेमिका संगको प्रणयता वार्ता” भन्ने पनि बुझिन्छ।

म गजलका तत्वहरुको बारेमा जानकारी दिन लागी रहेकोछु.गजल लेख्दा के के कुराहरुमा ध्यान दिनु पर्छ? काँहा? कसरी? प्रयोग र अनुप्रयोग गर्नु पर्छ? भन्ने बारेमा लेख्दैछु। यो तलको गजल पढ्नुहोस्-

गजल

हिजो-आज ठुले संग, सल्क्या छौ रे भन्ने सुन्छु।

उसै संग दिन-रात, पल्क्या छौ रे भन्ने सुन्छु।

मन रैछ उस्को लागी, किन झुटो प्रेम गर्यौ?

रातै भरि उस्को निम्ति, टल्क्या छौ रे भन्ने सुन्छु।

मन मुटु गांस्या थिंए, धोका दियौ आज तिम्ले,

मलाई बिर्सी उसै सित, छ्ल्क्या छौ रे भन्ने सुन्छु।

किन यस्तो भयो सानु, चटक्क नै माया मार्यौ,

सबै त्यागी उतै तिर, ढल्क्या छौ रे भन्ने सुन्छु।

यस्तै रै’छ साँचो प्रेम, माईमा गई कसम खा’को,

राम्रो छैन प्यासी भन्दै, झल्क्या छौ रे भन्ने सुन्छु।

                                                                                  -कृष्ण प्यासी

         यहाँ माथिको गजल पढी सकेपछी बुझ्नु पर्ने कुरा के के हुन् त? भने हामीले सिधै हेर्दा १० हरफहरु छन्। ति १० हरफलाई गजलको भाषामा “मिसरा” वा “मिस्रा” भनिन्छ. अत: यहाँ १० मिसरा वा मिश्रा छन्। माथिको गजलमा रहेका २ मिसराहरुलाई “सेर”  भनिन्छन।अथवा २ वटा मिसराको संयोजनबाट एउटा सेरको निर्माण हुन्छ। त्यसैले यहाँ पुरा ५ सेरहरु छन्, भन्दा फरक नपर्ला। त्यस्तै  माथिकै गजलमा प्रथम सेरको प्रथम मिसरालाई “मिसरा ए-उला” भनिन्छ र  दोस्रो सेरलाई “मिसरा ए-सानी” भनिन्छ। माथिको गजलको पहिलो सेरलाई “मतला”भनिन्छ। गजलमा मुख्य २ तत्व हुन्छन। ति हुन् “रदिफ” र “काफिया”। माथि एक पटक गजलमा नजर घुमाउनु होस् त रातो मसीले लेखिएको जुन शब्द हरु क्रमश:सल्क्या, पल्क्या, टल्क्या, छल्क्या, ढल्क्या, झल्क्या, छन् ति सबै “काफिया” हुन्। त्यस्तै गरेर निलो मसिले लेखिएको छौ रे भन्ने सुन्छु। चाँही “रदिफ” हो। यहाँ बुझ्नु पर्ने कुरा जहिले पनि “काफिया” रदिफ भन्दा पूर्ववर्ती हुन्छ। काफिया पछी आउने रदिफ हो।

              

बिषेशत: काफिया २ प्रकारका हुन्छन। ति हुन् –

१. पूर्ण काफिया र

२. आंशिक काफिया ।

 यहाँ पूर्ण काफिया को बनावट यस्तो हुन्छ- गर्छु,  मर्छु,  तर्छु,  झर्छु। भने

आंशिक काफियाको बनावट यस्तो हुन्छ- गरेर, भनेर जलेर इत्यादि…

अन्य काफिया पनि प्रचलितमा छन् ति हुन्-

क. एकाक्षरिय, र

ख.हम-काफिया

क.

यहाँ एकाक्षरिय काफिया भन्नाले आंशिक काफिया जस्तै-जस्तै नै हो। जस्तै:- भुलेर, खाएर,पिएर,तरेर लुकेर इत्यादि…..

ख. हम-काफिया भन्नाले जबर्जस्ति बनाइएको हुन्छ। तर रेडियोमा गाइएको गजल सुन्नु भएकोछ भने यो काफिया बढी प्रयोग हुने गरिएको हुन्छ। जस्तै:- गर्छु, हिंड्छु, बर्सन्छु, फुल्छु इत्यादी…..

अब अर्को कुरा गजलको अन्तिमको सेरलाई “मक्ता” भनिन्छ। यसको शाब्दिक अर्थ समाप्त हो भने गजलको अन्तिममा लेखकले आफ्नो नाम प्रयोग गर्छ भने त्यो नामलाई “तखल्लुस” भनिन्छ। माथिको गजलमा प्यासी तखल्लुस हो। समग्रमा भन्नु पर्दा समध्वनी र समक्षर भएको भएको नै पूर्ण र सबल गजल हुन्छ। परम्परागत रुपले जाने हो भने ४+४+४+४= १६ हुनु पर्छ। भन्नु को तात्पर्य यो गण र बहर भित्र को बिषय हो। अबश्य अर्को बसाईमा लेख्नेछु।

     तपाईहरुलाई गजलमा “बहर”, “गण”, को बारेमा पनि जान्ने इच्छा होला। म आगामी लेखहरुमा थप्दै जानेछु। अत: तपाई आफै प्रयास गर्नुहोस् गर्नु पर्ने सहयोग म गर्नेछु। प्रयोग गरिहेर्नु होस्। तपाई लाई यो बिषय कस्तो लाग्यो? लेख्न नभुल्नु होला. धन्यबाद…..लेखन यात्रा को कामना…..

 

 (स्रोत : Krishna Pyasi Blog)

पुरा पढ्नुहोस्

व्यङ्ग्य निबन्ध : हयाप्पी “भालेटायम डे “!

- चर्चित ढुंगेल

१४ फेब्रुवरीका दिनमा कुसुन्तीले बिरुपेलाई “रेड रोज’ थमाउँदै भनि- “मेरो पि्रय विरुपे ! पल्लो घरको भरते, वल्लो घरको विदुरे, तल्लो घरको नविने र माथ्लो घरको झम्केको कसम ! भाज्या¨को दिक्पाल र ओलकको फुर्वालाई छोड्ने हो भने मन्दिपे ,सुर्जे, विनोदे ,लालु ,कमले, गब्बा ,अम्बरे ,मालु ,रने, मंजीले ,चक्रे, बले ,सुन्सा ,कर्ने ,निशान, राजेश, दिपके, बसन्ते र जिवुलेलाई नगन्दा तिमी मेरो फस्ट लभर÷ब्वाइफ्रेण्ड हौ ।”

उसले थपि- “तिम्रो यो खाइलाग्दो जिऊ देखेपछि मलाई घिऊसँगको भात पनि रुच्न छोडेको थियो र फुकी माग्न जोगवीरे धामीको छोरा मानवीरेलाई भेट्न सातामा तिन चोटीसम्म गएकै हुँ । घरैको धाराको पानी नरुचेर लभडाडाँमुनीको पँधेरोमा उतैको ऐँठेसँग पानी लिन नगएकी हैन । हेर मलाई निद्रा नपरेर चुम्बकध्वजकी छोरीकामा जाने बहाना बनाएर गोबरध्वजका चार छोराहरु पिलन्धरध्वज, लम्पटध्वज, खप्परध्वज र पापडध्वजसँग चार रात विताएकै हुँ । रै पनि तिम्रो सम्झनाले रनाको छुटाएपछि म तिमीलाई भेट्न आएकी छु ।”

उसले जोड दिँदै भनि- “आजैका मितिमा तिमीले मलाई र मेरो पवित्र÷पहिलो प्रेमलाई स्वीकार गर्यौ भने म आफुलाई धन्य ठान्नेछु । जीवनमा आफुले रोजेको बर पाउनु र खोजेको घर पाउनु ठूलो कुरा हो भनेर मेरी आमाले पोइला जानुअघि भनेकी थिइन् । तिम्रो पहाडजस्तो छाती र दरबारजस्तो घर देखेर म यो काँडैकाँडाको बाटो टेकेर आएकी छु । तिमीले मलाई तिम्री धर्मपत्नि मान्यौ भने म तिमीलाई कहिल्यै गुनासो गर्ने ठाऊँ नदिने बाचा गर्छु- महावीरेलाई जस्तै । बैदारचोकको रमेशे, शुक्रबारेको रजुवा र बेलडाँगीको बाघेलाई दिनमा एकचोटी पनि याद गर्ने छुइँन । बरु तिमी मेरो छोरो पोष्टेलाई अस्वीकार गर, बिन्ति म सुकुमारीलाई स्वीकार ।”

उसले नम्र भएर सम्हालिँदै एकै सासमा थपी- “हाम्रो खान्दानमा चोखो प्रेम गर्ने परम्परा छ । मेरी ठूली दिदीले तेस्रो घरबार नबिग्रेको भए सातौँसम्म पुग्नुपर्ने नै थिएन । पछिल्ला भिनाजुले ६ जना भण्ट्या¨भुण्टु¨सहित दिदीलाई नयाँ दुलहीका रुपमा िभœयाएकै हुन् । तिमी नै सोच न मेरी दिदीले कत्रो कृति राखी । मान्छेलाई नाम राख्न कति गाह्रो छ अचेल !
उसले नम्र भएर भनी- “झन् माइली दिदीको त के कुरा गर्नु उसको प्रेम कहानी त देश विदेशमै चर्चित छ । दिल्लीमा दुई बर्ष बिताएर आएकै महिनामा बम्बइ गएर छत्तिस महिनापछि फर्किए लगत्तै खाडी गएकी छे । उसले त पैसा मात्र हैन परिवार पनि कमाएकी छे । नपत्याए मेरी सानीमालाई अहिले फोन गरेर सोध । उसका तिनजना अनेक रंग र वर्णका छोरा घरैमा हुर्िकँदैछन् । भर्खर भन्दैथिइ पेटमा अर्को पनि बढ्दैछ रे । पैसा पनि आठ महिनामा तीस हजार पठाइसकी ।”

ऊ आत्मसम्मानका साथ अगाडि भन्दैगइ- “मेरी साँइली दिदीको पनि जिन्दगी कम्ती जोशिलो छैन । ऊ भनेपछि त गाऊँका मात्र हैन सहरका जोईटंग्रेको पनि होषहवास उड्थ्यो । उसका पछि लाग्नेको ताँती देखेर सजै जिल पर्थे । तर उसले कहिल्यै नराम्रो काम गरिन । बरु सवैका रहर पुर्याइदिइ । अहिले एउटा नेपाली निलो फिलिममा पनि मुख्य भूमिकामा अभिनय गरेकी छे । अचेल त उसको चर्चाले चुली चुमेको छ । सवै दिदीहरुले नाम राखेका छन् । सवैको हाइहाइ छ जताजतै । हाम्रो खानदानको नाम नलिने कोही छैन भन्दा पनि खेर जाँदैन, बुझेयौ ! आजबाट म पनि त्यसैलाई निरन्तरता दिन चाहन्छु । तिमी मेरो स्वच्छ पवित्र पहिलो र चोखो मायालाई स्वीकार गर ।” यति भनेर केही छिन अघि उसलाई नेत्रेले सुम्पेको गिफ्ट प्याकु विरुपेलाई दिएर उसले कुरा सकी ।

प्रतिउत्तरमा विरुपेले भन्यो- “मैले पनि तिमीलाई डान्स बारमा देखेदेखि हुरुक्क भएको मनलाई सम्हाल्न सकेको छैन । तिम्रो रुपरंग देखेर म त्यतीवेलै दंग परेको हुँ । झन् क्याविन रेष्टुरेण्टमा तिमीलाई देखेपछि त मैले मास्तिरकी सुन्तली, तल्तिरकी मनमाया, वर्तिरकी पातली र पर्तिरकी जूनठुलीलाई त हेर्नै छोडेको छु । त्यती मात्र कहाँ हो र ! भट्टीवालनीहरु उँभोकी साइँली ,उँधोकी काइँली, तलकी कान्छी र माथिकी ठूलीकान्छीलाई त भर्खरै विसर्िसकेँ । त्यसमाथि पनि पल्लो गाऊँकी पार्वती ,वल्लो गाऊँकी ऐँशेलु, डाँडागाऊँकी जुनेली र गैरागाऊँकी गायत्रीलाई त म चिन्दा पनि चिन्दिन । सुन्छ्यौ ! दोबाटोकी दिलमाया ,तिनबाटोकी टिकुली, चौबाटोकी चाँदनी र मुलबाटोकी मारुनी त झन् को हुन् को हुन् ? धरोधर्म म तिनलाई देखे पनि चिन्दिन । बोले पनि बोल्दिन ।”

उसले अगाडि थप्यो- “तिम्रै कसम भो, जुवाघरकी जेसिका, पँधेराकी पुर्णिमा, नस्ररीकी नर्बदा, बगैँचाकी बाटुली र खेतखलियानकी खस्रीलाई अबदेखि यादै गर्दिन । याद मात्र हैन तिनेरका बारेमा सोच्दा पनि सोच्दिन । तिमीलाई दोहोरी साँझमा तिनपल्ट भेटेदेखि फिल्महल मालिककी छोरी पर्दा र गेटकीकी छोरी टिकटीको त मलाई मत्ालब नै छैन । हेरन मैले ड्राइभरकी छोरी टायरी ,पुलिसकी छोरी लौरी ,घुम्तीवालकी छोरी गुट्खी र माष्टरकी छोरी डस्टरलाई नभेट्ने बाचा नै गरिसकेँ नि !

उसले सालिन शैलीमा भन्यो- “मेरो खान्दानको पनि कुरा गरी साध्य छैन बु¤यौ ! मेरो ठुल्दाजु त भाउजुले आत्महत्या गरेदेखि सानदार जेलमा छ । उसले भाउजुलाई कति माया गथ्र्यो भने खाना पकाउने, लुगा धुने, घर सफा गर्ने आदि सवै काम भाउजुलाई गर्न लाउँथ्यो । त्यति मात्र कहाँ हो र ! राती सुत्दा पनि भाउजुलाई साह्रोगाह्रो पर्छ भनेर अर्कै सुसारे राखेको थियो । उसैसँग धेरैजसो सुत्थ्यो । भाउजुले माइतमै बसौँ भन्दा पनि खुरुक्क गएर उतै बस्दै गरेको मेरो दाजु कति स्वाभिमानी थियो तिमी आफैँ मनन् गर ।”

माल्दाजुको प्रेम कथा सुन्यौ भने त तिमी छक्क पछ्र्यौ । ऊ त छिमेकीकी श्रीमति भगाएर गाऊँभरि साहसी युवा भनेर चिनिएको छ । प्रवासिएको लोग्नेकी जोइलाई भगाउन कुन आँट चाहिन्छ ! तिमी अनिभ¡ा छैनौ । तिनै माइली भाउजुका खाताको पैसा झिकेर लाहुरेनीलाई लिएर हिँडेको दाजु आजसम्म घर आएको छैन । हिजै मात्र लाहुरेनी चाहीँ आइपुगी । गाऊँकी आइमाइलाई विहानै मात्रै दाजुले उसैकी छोरीलाई लिएर हिँड्यॊ भनेर भन्दैथिइ रे ।”

ऊ भन्दै गयो- “साँल्दाजुको कुरा त भो नसोध । हरिलम्फुका घरमा हली बस्न गएको बर्ष दिन भएको छैन हरिका पाँचै जना छोरीहरु जो केटा माग्न आए पनि ¤याइँ नपार्ने भनेर भन्दैछन् भनेर माइतमा छोडेकी मेरी साइँली भाउजुले फोनमा भन्दै थिइन् । हरिका मरन्च्यासे छोरीहरु के खाएर हो अहिले त माटाको गाग्री जस्तै मोटाएका छन् भन्ने कुरो सुनेको छु । हरि पनि हारदिक्क भएर भिरबाट हाम्फाल्यो अरे भन्ने समाचार त अलिअघि बकम्फुसे रेडियोले फुकेको थियो । नपत्याए मेरा बुवालाई सोध मलाई त रेडियोले सुनाउनु अघि नै मेरी तेस्री आमाले भनेकी थिइन् । अब तिमी आफैँ बिचारविमर्श गर हाम्रो खान्दान कति चर्चित र लोकपि्रय रहेछ ।”

उसले बिट मार्नेगरि भन्यो- “तिमीसँग म जीवनको शुरुवात गर्न चाहन्छु, यसअघि कालीमायासँग जस्तै । मेरो निश्चल मायाको कदर गरेकीले तिमीलाई म आजैबाट मेरी पत्नि स्वीकार गर्दछु । साथै तिमीले जसरी मेरी पतिब्रता हुन्छु भनेर भनेकी छौ त्यसरी नै म पनि तिम्रो मात्र पतिब्रता हुनेछु (अरु कोही पछि नलागेसम्म) ।” यत्ति भनेर बिरुपेले पनि आफुलाई दुई घण्टाअघि मालतीले दिएको “रेड रोज’ कुसुन्तीलाई थमायो र फूलमायाले दिएको ‘गिफ्ट ह्याम्पर’ हातमा राखी दियो । त्यसलगत्तै दुवै जना “हग” गर्न थाले ।

मेरा तर्फबाट पनि देशविदेशमा हुने करोडौँ कुसुन्ती र बिरुपेहरुलाई- हयाप्पी “भालेटायम डे “!

(स्रोत : Sabda Sarathi)

पुरा पढ्नुहोस्

निबन्ध : फेसबुक

- टीका बस्नेत

आज लामो समयपछि फेसबुक खोलेको छु । साथीहरुले पठाएका म्यासेजहरु एकएक गरी पढ्दै अगाडि बढिरहेको छु । मप्रति धेरैकोे गुनासो हुन्छ–सन्देशको प्रतिउत्तर नदिएकोमा । हुन पनि हो करीव दुई महिना अघिदेखि म सम्पर्कविच्छेदको अवस्थामा रहेको छु, फेसबुकको संसारबाट । सन्देश मात्र होइन धेरै साथीहरुले मलाई साथी बनाउनका लागि अनुरोध गर्नुभएको पाउँछु म । चिनेजतिका साथीहरुको अनुरोध स्विकार्छु, अनि अगाडि बढ्छु । यस्तैमा अप्रत्यासितरुपमा एउटा लेखाइमा मेरा आँखा टक्क अडिन्छन्, जहाँ लेखिएको हुन्छ, ‘मेरो कथा, मेरो व्यथा ।’

खोल्छु उक्त सामग्रीलाई, अनि सरसरति पढ्दैजान्छु । जतिजति पढ्दै अघि बढ्छु, उतिउति उकुकसमुकुस परिवेशभित्र धकेलिँदै जान्छु म । रोमा लेखिएको छ उसको नाम । ऊ कहाँकी हो ? उसको लेखाई सत्य हो या असत्य । त्यो त मलाई थाहा छैन र पनि लेखाई मर्मस्पर्शी छ । जसको जीवनको यात्रा काँडैकाडाको बीचबाट अगाडि बढेको छ । २२ वर्षे लक्काजवानी अवस्थामा धेरै हण्डर खाएकी छे उसले । यो समाजको सिकार भएकी छे ऊ । रोग, भोक र अभावबाट पिल्सिँदै–पिल्सिँदै अगाडि बढ्दैछे ऊ ।

बुबाको काखमा लुडिबुडी खेल्ने अवस्थामा बुबाको माया जानी नसक्दै बुबाको मृत्यु भोगेकी ऊ आमाको काखमा हुर्कदै आउँदा धेरै समस्याका पर्खालहरु ऊसामू तेर्सिन आइपुगेका छन् । अनगिन्ती चोटहरुले उसको छाति छियाछिया भइसकेको छ । सभ्यताभित्र चुर्लुम्म डुबेको एक्काइसौं सताब्दीको स्वार्थी परिवेशभित्र आफूलाई मोलमोलाइको परिवेशभित्रैबाट गन्तव्य चुम्ने लक्ष्य निर्धारण गरेकी छे ऊ । उसको विगत असाद्धै सुखमय थियो रे ।

बाबाको नोकरीबाट आउने रकमको छेलोकाटो गरेरै भएपछि हुर्काउनुभएकै थियो रे उसकी आमाले उसलाई । तर, आज ऊ असहाय छे । हरेक चोकचोक चहार्दैमा उसका दिनहरु बित्ने गर्दछन् । कहिले यताको चोक, कहिले उताको । उसलाई नै थाहा छैन रे आखिर ऊ किन यस्ती भई । ऊ आफै भन्छे–‘म किन यस्ती भएँ ।’

पढ्दै जाँदा उसलाई उसको परिवारले बिबाह गरिदिएको थियो रे–कुनै सम्पन्न भनाउँदो घरमा । मानवीय समवेदना हराएको सभ्य भनाउँदो घरमा ऊ लामो समयसम्म रहन सकिन रे । दिनरातको टोकेसो, रक्स्याहा श्रीमान्, आडम्वरी स्वभाव भएका त्यो घरका मान्छेहरुको स्वभावलाई जवर्जस्त सहेर बस्दा पनि त्यस घरमा बस्न सकिन रे ऊ । यो कस्तो जहाँ मानवीय समवेदनालाई धन, पैसा र पहुँचसँग तुलना गरिन्छ । आखिर किन यस्तो गर्छ चेतनशील भनाउँदो मानिसले । किन उसको परिवारले ऊप्रति त्यस्तो व्यवहार ग¥यो होला ? धन दाइजोका लागि ? पढ्दै जाँदा मलाई यस्तै लागेथ्यो । सायद् उसको माइतीले धेरै दाइजो दिन सकेन होला, त्यसैले उसलाई दाइजो कम ल्याई भनेर मानसिक तनाव दिने काम सुरु ग¥यो होला उसको परिवारले । यथार्थमा यस्तो रहेनछ । ऊ पढ्दैथिई रे स्नातक दोस्रोवर्षमा । तर, उसका श्रीमान् १२ कक्षा उत्तीर्ण गर्न नसकेर त्यत्तिकै थन्केर बसेको अवस्थामा एकदिन भट्टिमा जाँड खाँदै गर्दा एकजनाले उनलाई भनिदिएछ–‘साले ज्यादा फुर्ति लाउँदो रैछ । स्वास्नीका जति पनि पढ्न नसक्नेले हामीसँग धेरै जोरी खोज्ने । सक्छस् भने तेरी स्वास्नीको जति पढेर देखान ।’

त्यसरातको भट्टीकाण्डपछि उसलाई बारम्बार पढाइ छाड्न धम्की आउन सुरु गरेछ । पढेर ठूलो मान्छे बन्ने दृढ संकल्प बोकेकी उसका लागि पढाइ छोड्नु सजिलो थिएन । एकमनले भन्थ्यो रे छोडिदिन्छु पढाइ । तर, उसको अर्को मनले कहाँ मान्थ्यो र । जबजब पढाइ छोड्ने विचार उसको मनमा उब्जन्थ्यो, त्यतिबेला उसले सम्झन्थी बाबालाई जसले छोरीलाई देशको उच्च नागरिक बनाउँछु भन्थे, अनि सम्झन्थी आमाले आफूलाई पढाउन गर्नुभएको मिहिनेत र परिश्रमलाई । पढाइ छोड्ने मनसायमा पुगेकी ऊ यो सब सम्झेर जसरी भए पनि पढाइलाई निरन्तरता दिने निश्कर्षमा पुग्थी रे । तर, कहाँ सजिलो हुन्थ्यो र उसलाई श्रीमान्को उर्दी नमाने पछि उसमाथि दिनरात बर्सिन थालेछन्, बुटहरु, लाठी अनि बेल्टका झटाराहरु । के गरोस् विचरी यो समाज बलियाहरुको हो ।

निर्धाले यहाँ राम्रोसँग खानसमेत नपाउने सामाजिक प्रचलनभित्र ऊसँग सबैभन्दा उत्तम बिकल्प भनेको हरेक कुरालाई जसरी–तसरी सहेर बस्नु नै थियो, रत हरेक चोटहरु सहेरै भए पनि बसेकै थिई रे त्यो नरककुण्डमा । जुन कुरासँग ऊ डराउँथी, त्यो परिस्थिति पनि उसका सामु आइपुगेछ । एकरात ऊ मस्तसँग सुतिरहेको समयमा उसको रक्स्याहा श्रीमान् उसको घाँटी अँठ्याएछ । आफ्नो उर्दी नमानेर आफूले दिएका हरेक सजायहरुलाई सहर्ष स्विकारेको देखेर ऊ श्रीमतीलाई मार्ने निश्कर्षमा पुगेछ । रत अठ्याएको रहेछ उसको घाँटी ।

मस्त निन्द्रामा रहेको समयमा एकाएक कसैले घाँटी अठ्याएपछि बाँच्ने उसले धेरै प्रयत्न गरिछ । तर, नसके पछि हिर्काइछ नजिकै रहेको बियरको बोतल उठाएर घाँटी अठ्याउने व्यक्तिको ठाउकामा । भागीछ ढोका खोलेर बाहिर र बचाइछ आफूलाई ।
ऊ पढाउँथी रे बोर्डिङ स्कूलमा । तलब पनि आकर्षक नै थियो रे । उसले जिल्लाको नामुद स्कूलमा पढाउने भएको हुँदा पनि तलव राम्रो हुनु स्वभाविकै थियो । त्यसमा पनि अर्को स्कूलमा समेत पार्टटाइम पढाउँथी रे ऊ । ऊ चाहन्थी आफ्नो पारिवारिक भविष्य उज्ज्वल बनाउन । कहाँ बुझ्थ्यो र स्वार्थैस्वार्थको जालोभित्र जेलिएको उसको परिवारले ती सब कुरा । हरेक गर्दा पनि श्रीमतीले पढाइ छाड्ने छाँट नदेखेपछि श्रीमानले स्नातक दोस्रोवर्षको भरेको परीक्षा फाराममा भएका केही विषयहरु काटेर पढाइदिएछ, एकपटक कल्पना गर्नुहोस् त ।

कस्तो भयो होला बिचरीलाई परीक्षा गर्न गएको समयमा परीक्षा गर्न नपाएर घर फर्केर आउनुपर्दा । सायद् चाहेको भए सक्थी होला उसले क्याम्पसको परीक्षा फाँटमा रहेका कर्मचारीको बिरुद्धमा मुद्दा हाल्न । तर, चाहिन रे यी सब गर्न । बिचरी युद्ध हारेको सिपाहीजस्तै गरी न उत्साह, न उमङ्ग, नत जोस जाँगर सबैै हराएको जीवन हरुवा मान्छे झैं फगत सुन्यताभित्र रुमल्लीँदै फर्किथी रे घरतर्फ । जुनदिन परीक्षा दिन नपाएर फर्किइथी, त्यसैदिन उसले त्यो घर र त्यस घरसँग जोडिएका सबै नातासम्बन्धलाई सदासदाका लागि त्यागेर नयाँ यात्रा गर्ने अठोट संगालेकी थिई रे । समय बित्दै जान्छ, ऊ केही समयपछि आमा बन्छे, अर्थात् एउटी छोरीलाई जन्म दिन्छे ।

उसले एक्लै यात्रा थालेको आज पुरापुर २ वर्ष बित्नै आँटेको छ रे । तर, पनि ऊ हारेकी छैन रे–समयसँग, समाजसँग अनि उसको जिन्दगी छिनालिदिने रक्स्याहा श्रीमान्सँग । सबसँग पैंठेजारी खेल्दै छोरीको भविष्य निर्माण गर्न चाहन्छे ऊ । उसले हालसम्म पढाइ अगाडि बढाएकै छे । जुन पेशा हिजो थियो, त्यो शिक्षण पेशालाई पनि हालसम्म निरन्तरता दिँदैछे रे । हारेकी छैन रे । यो समाजलाई पाठ सिकाउन चाहन्छे रे ऊ–‘महिलाहरु पनि केही गर्न सक्छन् ।’

सरसरती पढ्छु, फेसबुकमा अलपत्र अवस्थामा रहेको यो मर्मस्पर्शी एउटी चेलीको कथा भनौं या व्यथालाई । म चिन्दिनँ उनी को हुन् ? कहाँ बस्छिन् उनी ? जान्न धेरै कोशीस गरेँ उनको बारेमा । मेरो प्रोफाइलभित्र कैद भएको उनको परिचयलाई हरेक कोणबाट नियाल्ने लाख प्रयास गरेँ । उनको ठेगाना खुट्याउन कोशिस गरेँ । तर, सफल हुन सकिनँ, किनकि उनको प्रोफाइलमा केवल नाममात्र लेखेको पाउँछु । उनको यथार्थताका बारेमा जानकारी पाउन नसकेकोमा मन साह्रै खिन्न हुन पुग्छ । उनी जोसुकै होउन्, जहाँसुकै बसुन् । र पनि उनी रहेको समाजलाई धिक्कार्न मन लाग्छ । अनि धिक्कार्न मन लाग्छ उनको पति भनाउँदो नरपिसाचलाई । आफ्नाहरुले आफ्नाहरुको भविष्य बनाउने हो । तर, उसले त बिगारेस् आफ्नै श्रीमतीको भविष्य ।

मनभित्र थुप्रै भावनाका बौछारहरु छताछुल्ल भएर पोखिने अवस्था पुग्छन् । म बसेको ठाउँबाट उठेर फतफताउन थाल्छु । ए निँच तैँले किन यस्तो कार्य गरिस् । फक्रदै गरेको कोपिलालाई बीचमै चुँडालेर फालिदिइस् । अहिले त शक्तिमा छस्, तँसँग हरेक चिज छ । धन, सम्पत्ती, बल, पहुँच । यी सबैले भरिपूर्ण तँ कुनैदिन यसरी झस्कने छस् । यसरी फस्नेछस् कि जहाँबाट तँलाई निकाल्न तेरो भगवानले पनि सक्नेछैन । तैँले जीवनमा यति ठूलो अन्याय गरेको छस् कि जुन अन्याय कुनै समयमा भगवान कहलिएका रामले गरेका थिए ।

तैँले रामायण त के पढेको होलास् र दिनरात रक्सीको नसामा चुर्लुम्म डुब्ने तँजस्तालाई फुर्सद पनि कहाँ पो हुँदो हो र । सुन् जसरी हिजो रामले एउटा जँड्याहा धोवीको कुरो सुनेर गर्भवति अवस्थामा रहेकी श्रीमति सीतालाई बीच वनमा अलपत्र अवस्थामा छोडेर आफू दरवारमा फर्केका थिए, त्यसरी नै तैँले पनि जाँड खाने क्रममा तेरो भलो नचाहने ती जँड्याहा तेरा साथीहरुको लहैलहैमा लागेर तँलाई आफूलाई भन्दा पनि ज्यादा माया गर्ने श्रीमतिको भविष्य चकनाचुर बनाइस् होइन । याद राख् राम जो भगवान कहलिएका थिए । उनीसँग धेरै शक्ति थियो, र पनि अन्त्यमा पश्चातापमा जलेर उनको जीवनको अन्त्य भएको थियो भने तँ त भुसुनो होस्, मानुद जँड्याहा होस् । त्यसैले समय छँदै जोसलाई होसमा बदलेर अगाडि बढ्नुमा नै तेरो बुद्धिमानी हुनेछ ।

(स्रोत : Ganatantradaily)

पुरा पढ्नुहोस्